Matthieu 13

¹ Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐξελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἐκ τῆς οἰκίας ἐκάθητο παρὰ τὴν θάλασσαν· en tē hēmera ekeinē exelthōn ho iēsoys ek tēs oikias ekathēto para tēn thalassan·

² καὶ συνήχθησαν πρὸς αὐτὸν ὄχλοι πολλοί, ὥστε αὐτὸν εἰς πλοῖον ἐμβάντα καθῆσθαι, καὶ πᾶς ὁ ὄχλος ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν εἱστήκει. kai synēchthēsan pros ayton ochloi polloi, hōste ayton eis ploion embanta kathēsthai, kai pas ho ochlos epi ton aigialon ehistēkei.

³ καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς πολλὰ ἐν παραβολαῖς λέγων· ἰδοὺ ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείρειν. kai elalēsen aytois polla en parabolais legōn· idoy exēlthen ho speirōn toy speirein.

⁴ καὶ ἐν τῷ σπείρειν αὐτὸν ἃ μὲν ἔπεσεν παρὰ τὴν ὁδόν, καὶ ἦλθεν τὰ πετεινὰ καὶ κατέφαγεν αὐτά. kai en tō speirein ayton ha men epesen para tēn hodon, kai ēlthen ta peteina kai katephagen ayta.

⁵ ἄλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὰ πετρώδη ὅπου οὐκ εἶχεν γῆν πολλήν, καὶ εὐθέως ἐξανέτειλεν διὰ τὸ μὴ ἔχειν βάθος γῆς· alla de epesen epi ta petrōdē hopoy oyk eichen gēn pollēn, kai eytheōs exaneteilen dia to mē echein bathos gēs·

⁶ ἡλίου δὲ ἀνατείλαντος ἐκαυματίσθη καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν ῥίζαν ἐξηράνθη. hēlioy de anateilantos ekaymatisthē kai dia to mē echein hrizan exēranthē.

⁷ ἄλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὰς ἀκάνθας, καὶ ἀνέβησαν αἱ ἄκανθαι καὶ ἔπνιξαν αὐτά. alla de epesen epi tas akanthas, kai anebēsan ahi akanthai kai epnixan ayta.

⁸ ἄλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν τὴν καλὴν καὶ ἐδίδου καρπόν, ὃ μὲν ἑκατόν, ὃ δὲ ἑξήκοντα, ὃ δὲ τριάκοντα. alla de epesen epi tēn gēn tēn kalēn kai edidoy karpon, ho men hekaton, ho de hexēkonta, ho de triakonta.

⁹ ὁ ἔχων ὦτα ἀκουέτω. ho echōn ōta akoyetō.

¹⁰ Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ εἶπαν αὐτῷ· διατί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς; kai proselthontes ohi mathētai eipan aytō· diati en parabolais laleis aytois ;

¹¹ ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· ὅτι ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται. ho de apokritheis eipen· hoti hymin dedotai gnōnai ta mystēria tēs basileias tōn oyranōn, ekeinois de oy dedotai.

¹² ὅστις γὰρ ἔχει, δοθήσεται αὐτῷ καὶ περισσευθήσεται· ὅστις δὲ οὐκ ἔχει, καὶ ὃ ἔχει ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτοῦ. hostis gar echei, dothēsetai aytō kai perisseythēsetai· hostis de oyk echei, kai ho echei arthēsetai ap’ aytoy.

¹³ διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς αὐτοῖς λαλῶ, ὅτι βλέποντες οὐ βλέπουσιν καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούουσιν οὐδὲ συνίουσιν. dia toyto en parabolais aytois lalō, hoti blepontes oy blepoysin kai akoyontes oyk akoyoysin oyde synioysin.

¹⁴ καὶ ἀναπληροῦται αὐτοῖς ἡ προφητεία Ἡσαΐου ἡ λέγουσα· ἀκοῇ ἀκούσετε καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε. kai anaplēroytai aytois hē prophēteia hēsaioy hē legoysa· akoē akoysete kai oy mē synēte, kai blepontes blepsete kai oy mē idēte.

¹⁵ ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶν βαρέως ἤκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μήποτε ἴδωσιν τοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσιν καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσιν καὶ ἐπιστρέψωσιν, καὶ ἰάσομαι αὐτούς. epachynthē gar hē kardia toy laoy toytoy, kai tois ōsin bareōs ēkoysan, kai toys ophthalmoys aytōn ekammysan, mēpote idōsin tois ophthalmois kai tois ōsin akoysōsin kai tē kardia synōsin kai epistrepsōsin, kai iasomai aytoys.

¹⁶ ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοὶ ὅτι βλέπουσιν, καὶ τὰ ὦτα ὑμῶν ὅτι ἀκούουσιν. hymōn de makarioi ohi ophthalmoi hoti blepoysin, kai ta ōta hymōn hoti akoyoysin.

¹⁷ ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε καὶ οὐκ ἴδαν, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε καὶ οὐκ ἤκουσαν. amēn legō hymin hoti polloi prophētai kai dikaioi epethymēsan idein ha blepete kai oyk idan, kai akoysai ha akoyete kai oyk ēkoysan.

¹⁸ ὑμεῖς οὖν ἀκούσατε τὴν παραβολὴν τοῦ σπείραντος. hymeis oyn akoysate tēn parabolēn toy speirantos.

¹⁹ παντὸς ἀκούοντος τὸν λόγον τῆς βασιλείας καὶ μὴ συνιέντος, ἔρχεται ὁ πονηρὸς καὶ ἁρπάζει τὸ ἐσπαρμένον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· οὗτός ἐστιν ὁ παρὰ τὴν ὁδὸν σπαρείς. pantos akoyontos ton logon tēs basileias kai mē synientos, erchetai ho ponēros kai harpazei to esparmenon en tē kardia aytoy· ohytos estin ho para tēn hodon spareis.

²⁰ ὁ δὲ ἐπὶ τὰ πετρώδη σπαρείς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ εὐθὺς μετὰ χαρᾶς λαμβάνων αὐτόν· ho de epi ta petrōdē spareis, ohytos estin ho ton logon akoyōn kai eythys meta charas lambanōn ayton·

²¹ οὐκ ἔχει δὲ ῥίζαν ἐν ἑαυτῷ ἀλλὰ πρόσκαιρός ἐστιν, γενομένης δὲ θλίψεως ἢ διωγμοῦ διὰ τὸν λόγον εὐθὺς σκανδαλίζεται. oyk echei de hrizan en heaytō alla proskairos estin, genomenēs de thlipseōs ē diōgmoy dia ton logon eythys skandalizetai.

²² ὁ δὲ εἰς τὰς ἀκάνθας σπαρείς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ ἡ μέριμνα τοῦ αἰῶνος καὶ ἡ ἀπάτη τοῦ πλούτου συμπνίγει τὸν λόγον, καὶ ἄκαρπος γίνεται. ho de eis tas akanthas spareis, ohytos estin ho ton logon akoyōn kai hē merimna toy aiōnos kai hē apatē toy ploytoy sympnigei ton logon, kai akarpos ginetai.

²³ ὁ δὲ ἐπὶ τὴν καλὴν γῆν σπαρείς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ συνιείς, ὃς δὴ καρποφορεῖ καὶ ποιεῖ ὃ μὲν ἑκατόν, ὃ δὲ ἑξήκοντα, ὃ δὲ τριάκοντα. ho de epi tēn kalēn gēn spareis, ohytos estin ho ton logon akoyōn kai synieis, hos dē karpophorei kai poiei ho men hekaton, ho de hexēkonta, ho de triakonta.

²⁴ Ἄλλην παραβολὴν παρέθηκεν αὐτοῖς λέγων· ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ σπείραντι καλὸν σπέρμα ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ. allēn parabolēn parethēken aytois legōn· hōmoiōthē hē basileia tōn oyranōn anthrōpō speiranti kalon sperma en tō agrō aytoy.

²⁵ ἐν δὲ τῷ καθεύδειν τοὺς ἀνθρώπους ἦλθεν αὐτοῦ ὁ ἐχθρὸς καὶ ἐπέσπειρεν ζιζάνια ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου καὶ ἀπῆλθεν. en de tō katheydein toys anthrōpoys ēlthen aytoy ho echthros kai epespeiren zizania ana meson toy sitoy kai apēlthen.

²⁶ ὅτε δὲ ἐβλάστησεν ὁ χόρτος καὶ καρπὸν ἐποίησεν, τότε ἐφάνη καὶ τὰ ζιζάνια. hote de eblastēsen ho chortos kai karpon epoiēsen, tote ephanē kai ta zizania.

²⁷ προσελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι τοῦ οἰκοδεσπότου εἶπον αὐτῷ· κύριε, οὐχὶ καλὸν σπέρμα ἔσπειρας ἐν τῷ σῷ ἀγρῷ; πόθεν οὖν ἔχει ζιζάνια; proselthontes de ohi doyloi toy oikodespotoy eipon aytō· kyrie, oychi kalon sperma espeiras en tō sō agrō ; pothen oyn echei zizania ;

²⁸ ὁ δὲ ἔφη αὐτοῖς· ἐχθρὸς ἄνθρωπος τοῦτο ἐποίησεν. οἱ δὲ δοῦλοι λέγουσιν αὐτῷ· θέλεις οὖν ἀπελθόντες συλλέξωμεν αὐτά; ho de ephē aytois· echthros anthrōpos toyto epoiēsen. ohi de doyloi legoysin aytō· theleis oyn apelthontes syllexōmen ayta ;

²⁹ ὁ δέ φησίν· οὔ, μήποτε συλλέγοντες τὰ ζιζάνια ἐκριζώσητε ἅμα αὐτοῖς τὸν σῖτον. ho de phēsin· oy, mēpote syllegontes ta zizania ekrizōsēte hama aytois ton siton.

³⁰ ἄφετε συναυξάνεσθαι ἀμφότερα μέχρι τοῦ θερισμοῦ, καὶ ἐν καιρῷ τοῦ θερισμοῦ ἐρῶ τοῖς θερισταῖς· συλλέξατε πρῶτον τὰ ζιζάνια καὶ δήσατε αὐτὰ εἰς δέσμας πρὸς τὸ κατακαῦσαι αὐτά, τὸν δὲ σῖτον συναγάγετε εἰς τὴν ἀποθήκην μου. aphete synayxanesthai amphotera mechri toy therismoy, kai en kairō toy therismoy erō tois theristais· syllexate prōton ta zizania kai dēsate ayta eis desmas pros to katakaysai ayta, ton de siton synagagete eis tēn apothēkēn moy.

³¹ Ἄλλην παραβολὴν παρέθηκεν αὐτοῖς λέγων· ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως, ὃν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ· allēn parabolēn parethēken aytois legōn· homoia estin hē basileia tōn oyranōn kokkō sinapeōs, hon labōn anthrōpos espeiren en tō agrō aytoy·

³² ὃ μικρότερον μέν ἐστιν πάντων τῶν σπερμάτων, ὅταν δὲ αὐξηθῇ μεῖζον τῶν λαχάνων ἐστὶν καὶ γίνεται δένδρον, ὥστε ἐλθεῖν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατασκηνοῦν ἐν τοῖς κλάδοις αὐτοῦ. ho mikroteron men estin pantōn tōn spermatōn, hotan de ayxēthē meizon tōn lachanōn estin kai ginetai dendron, hōste elthein ta peteina toy oyranoy kai kataskēnoyn en tois kladois aytoy.

³³ Ἄλλην παραβολὴν ἐλάλησεν αὐτοῖς· ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ, ἣν λαβοῦσα γυνὴ ἐνέκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον. allēn parabolēn elalēsen aytois· homoia estin hē basileia tōn oyranōn zymē, hēn laboysa gynē enekrypsen eis aleyroy sata tria heōs ohy ezymōthē holon.

³⁴ Ταῦτα πάντα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐν παραβολαῖς τοῖς ὄχλοις, καὶ χωρὶς παραβολῆς οὐδὲν ἐλάλει αὐτοῖς· tayta panta elalēsen ho iēsoys en parabolais tois ochlois, kai chōris parabolēs oyden elalei aytois·

³⁵ ὅπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου Ἡσαίου λέγοντος· ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, ἐρεύξομαι κεκρυμμένα ἀπὸ καταβολῆς. hopōs plērōthē to hrēthen dia toy prophētoy hēsaioy legontos· anoixō en parabolais to stoma moy, ereyxomai kekrymmena apo katabolēs.

³⁶ Τότε ἀφεὶς τοὺς ὄχλους ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν. καὶ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ. tote apheis toys ochloys ēlthen eis tēn oikian. kai prosēlthon aytō ohi mathētai aytoy legontes· phrason hēmin tēn parabolēn tōn zizaniōn toy agroy.

³⁷ ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· ὁ σπείρων τὸ καλὸν σπέρμα ἐστὶν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ho de apokritheis eipen· ho speirōn to kalon sperma estin ho yhios toy anthrōpoy,

³⁸ ὁ δὲ ἀγρός ἐστιν ὁ κόσμος· τὸ δὲ καλὸν σπέρμα, οὗτοί εἰσιν οἱ υἱοὶ τῆς βασιλείας· τὰ δὲ ζιζάνιά εἰσιν οἱ υἱοὶ τοῦ πονηροῦ, ho de agros estin ho kosmos· to de kalon sperma, ohytoi eisin ohi yhioi tēs basileias· ta de zizania eisin ohi yhioi toy ponēroy,

³⁹ ὁ δὲ ἐχθρὸς ὁ σπείρας αὐτά ἐστιν ὁ διάβολος· ὁ δὲ θερισμὸς συντέλεια αἰῶνός ἐστιν, οἱ δὲ θερισταὶ ἄγγελοί εἰσιν. ho de echthros ho speiras ayta estin ho diabolos· ho de therismos synteleia aiōnos estin, ohi de theristai aggeloi eisin.

⁴⁰ ὥσπερ οὖν συλλέγεται τὰ ζιζάνια καὶ πυρὶ κατακαίεται, οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος· hōsper oyn syllegetai ta zizania kai pyri katakaietai, ohytōs estai en tē synteleia toy aiōnos·

⁴¹ ἀποστελεῖ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν, apostelei ho yhios toy anthrōpoy toys aggeloys aytoy, kai syllexoysin ek tēs basileias aytoy panta ta skandala kai toys poioyntas tēn anomian,

⁴² καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. kai baloysin aytoys eis tēn kaminon toy pyros· ekei estai ho klaythmos kai ho brygmos tōn odontōn.

⁴³ τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. ὁ ἔχων ὦτα ἀκουέτω. tote ohi dikaioi eklampsoysin hōs ho hēlios en tē basileia toy patros aytōn. ho echōn ōta akoyetō.

⁴⁴ Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὃν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψεν, καὶ ἀπὸ τῆς χαρᾶς αὐτοῦ ὑπάγει καὶ πωλεῖ πάντα ὅσα ἔχει καὶ ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. homoia estin hē basileia tōn oyranōn thēsayrō kekrymmenō en tō agrō, hon ehyrōn anthrōpos ekrypsen, kai apo tēs charas aytoy hypagei kai pōlei panta hosa echei kai agorazei ton agron ekeinon.

⁴⁵ Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας· palin homoia estin hē basileia tōn oyranōn anthrōpō emporō zētoynti kaloys margaritas·

⁴⁶ εὑρὼν δὲ ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην ἀπελθὼν πέπρακεν πάντα ὅσα εἶχεν καὶ ἠγόρασεν αὐτόν. ehyrōn de hena polytimon margaritēn apelthōn pepraken panta hosa eichen kai ēgorasen ayton.

⁴⁷ Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ· palin homoia estin hē basileia tōn oyranōn sagēnē blētheisē eis tēn thalassan kai ek pantos genoys synagagoysē·

⁴⁸ ἣν ὅτε ἐπληρώθη ἀναβιβάσαντες ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν καὶ καθίσαντες συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον. hēn hote eplērōthē anabibasantes epi ton aigialon kai kathisantes synelexan ta kala eis aggē, ta de sapra exō ebalon.

⁴⁹ οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος· ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσιν τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων, ohytōs estai en tē synteleia toy aiōnos· exeleysontai ohi aggeloi kai aphorioysin toys ponēroys ek mesoy tōn dikaiōn,

⁵⁰ καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. kai baloysin aytoys eis tēn kaminon toy pyros· ekei estai ho klaythmos kai ho brygmos tōn odontōn.

⁵¹ συνήκατε ταῦτα πάντα; λέγουσιν αὐτῷ, ναί. synēkate tayta panta ; legoysin aytō, nai.

⁵² ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· διὰ τοῦτο πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. ho de eipen aytois· dia toyto pas grammateys mathēteytheis tē basileia tōn oyranōn homoios estin anthrōpō oikodespotē, hostis ekballei ek toy thēsayroy aytoy kaina kai palaia.

⁵³ Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. kai egeneto hote etelesen ho iēsoys tas parabolas taytas, metēren ekeithen.

⁵⁴ Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν, ὥστε ἐκπλήσσεσθαι αὐτοὺς καὶ λέγειν· πόθεν τούτῳ ἡ σοφία αὕτη καὶ αἱ δυνάμεις; kai elthōn eis tēn patrida aytoy edidasken aytoys en tē synagōgē aytōn, hōste ekplēssesthai aytoys kai legein· pothen toytō hē sophia ahytē kai ahi dynameis ;

⁵⁵ οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριὰμ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσὴφ καὶ Σίμων καὶ Ἰούδας; oych ohytos estin ho toy tektonos yhios ; oych hē mētēr aytoy legetai mariam kai ohi adelphoi aytoy iakōbos kai iōsēph kai simōn kai ioydas ;

⁵⁶ καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσιν; πόθεν οὖν τούτῳ ταῦτα πάντα; kai ahi adelphai aytoy oychi pasai pros hēmas eisin ; pothen oyn toytō tayta panta ;

⁵⁷ καὶ ἐσκανδαλίζοντο ἐν αὐτῷ. ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· οὐκ ἔστιν προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. kai eskandalizonto en aytō. ho de iēsoys eipen aytois· oyk estin prophētēs atimos ei mē en tē idia patridi kai en tē oikia aytoy.

⁵⁸ καὶ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν. kai oyk epoiēsen ekei dynameis pollas dia tēn apistian aytōn.